Marco Buschmann            

 

 

        

I. Okres założycielski (1947-49)

Już latem 1945 r. alianci pozwolili na tworzenie partii politycznych, które miały współdziałać w procesie budowy demokratycznych Niemiec. Powstanie tych partii dokonało się w sposób zdecentralizowany, w pewnym sensie od dołu do góry.

We wszystkich strefach okupacyjnych różne inicjatywy nawiązały szybko do najstarszego ruchu politycznego w Niemczech: liberalizmu. Przykładowo w Berlinie powstała w lipcu 1945 Liberalno-Demokratyczna Partia Niemiec (LDPD). We wrześniu 1945 powstała w Stuttgarcie Demokratyczna Partia Ludowa (DVP), a w Hamburgu Partia Wolnych Demokratów. Już w styczniu 1946 doszło w Opladen do pierwszego większego spotkania przedstawicieli partii liberalnych z brytyjskiej strefy okupacyjnej. W maju 1947 została powołana organizacja krajowa FDP w Nadrenii Północnej-Westfalii. W grudniu 1948 w końcu udało się spotkanie delegatów liberalnych grup partyjnych w Heppenheim, na którym narodziła się Wolna Partia Demokratyczna (FDP). Naturalnie połączyły się tutaj tylko ugrupowania z trzech „zachodnich” stref okupacyjnych.

Spotkanie założycielskie stało pod hasłem „Jedność w wolności”. Zarówno to motto, jak i miejsce obrad, można uznać za źródło wiedzy o politycznych fundamentach nowej partii: w 1947 r. odbyły się w zajeździe „Zum halben Mond” w Heppenheim słynne Obrady Heppenheimowskie. Ich uczestnicy opowiedzieli się za jednością Niemiec i za zapewnieniem praw obywatelskich – a więc za poszerzeniem wolności obywatelskich. Dokładnie do tej tradycji chciano teraz, w roku 1948, nawiązać hasłem „Jedność w wolności”. Niemcy nie miały, także po bezwarunkowej kapitulacji, zostać podzielone, a pozostać jednym krajem, którego obywatele posiadają prawo obrony przed państwem. Wzmocnienie praw obywatelskich, jak i przywiązanie do wolności gospodarczej, były filarami programatyki liberalnej. Równocześnie dla delegatów ważny był szczególny charakter nowej partii liberalnej. Ten charakter spuentował Ernst Mayer, pierwszy sekretarz generalny mówiąc że:FDP musi być partią „różnorodności i szacunku wobec życia indywidualnego”, a nie „zuniformizowaną ideowo jednością jako instrumentem rządów pożądającego władzy kierownictwa partyjnego”.

 

II. Społeczna gospodarka rynkowa, zachodnia integracja i przygotowanie nowej polityki wschodniej (1949-69)

23 maja 1949 weszła w życie konstytucja. 14 sierpnia zachodni Niemcy wybrali zgodnie z jej postanowieniami pierwszy Bundestag, nowy parlament. FDP uzyskała 11,9% głosów, stanowiła silną frakcję i utworzyła koalicję wraz z CDU/CSU, a także Partią Niemiecką (DP). Teraz zadaniem było ukształtowanie nowego, demokratycznego państwa zgodnie z własnymi wyobrażeniami. W tym kontekście pojawiły się centralne pytania zarówno w polityce wewnętrznej, jak i zewnętrznej: Jaki porządek gospodarczy powinno uzyskać nowe państwo? Jak powinno ono znaleźć swoje miejsce w międzynarodowej wspólnocie państw?

W zakresie kwestii porządku gospodarczego FDP, jako jedyna partia, stała od początku na stanowisku, iż Republika Federalna potrzebowała zasadniczego porządku gospodarki rynkowej z osłonami socjalnymi, społecznej gospodarki rynkowej. Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (SPD) trwała w tamtym okresie jeszcze w przeświadczeniu, że powinno zostać utworzone państwo socjalistyczne. W swoim wezwaniu przed wyborami do Bundestagu 1949 określiła ona pojęcie społecznej gospodarki rynkowej „bezsensem”, żądała gospodarki centralnie planowanej oraz „uspołecznienia wielkiego przemysłu, instytucji kredytowych i finansowych”. Ale także Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna (CDU) upatrywała, zgodnie ze swoim „programem z Ahlen”, przyszłość niemieckiego porządku gospodarczego w gospodarce planowej. Berliński polityk CDU, Jakob Kaiser, mówił przez pewien czas nawet o celu „chrześcijańskiego socjalizmu”. FDP znalazła jednak w osobie ministra gospodarki z CDU, Ludwiga Erhardta, ważnego sojusznika dla jej wolnorynkowych wyobrażeń. On to już rok wcześniej, jako dyrektor ds. gospodarki w administracji Trizonii, w pewnym sensie na własną rękę zdecydował o zniesieniu ustalonych cen i położył w ten sposób fundament pod rynkowy mechanizm kreowania cen. FDP i minister Erhardt kontynuowali tą politykę. Jej szybkie sukcesy oraz mający wkrótce miejsce „cud gospodarczy” umożliwiły zaistnienie szerokiej akceptacji dla społecznej gospodarki rynkowej w Niemczech. Liczba bezrobotnych spadła z 10% w latach 1949/50 do 5,5% w lecie 1953. W tym samym czasie urosły płace.